Cykl „MeshCore poza wiadomościami” · poziom 3 (off-grid) · część 3.1. W części 2.2 księgę transakcji prowadził lokalny komputer z Home Assistantem. Tutaj go nie ma: odejmujemy centrum usług, internet i prąd z sieci. Zostają radia na bateriach i Room Servery. Wszystkie opublikowane części cyklu znajdziesz na stronie cyklu.

Wyobraźmy sobie, że budzimy się pewnego ranka i okazuje się, że przestało działać niemal wszystko, do czego zdążyliśmy się przyzwyczaić. Nie ma prądu, internetu ani sieci komórkowych. Nie zapłacimy kartą, nie skorzystamy z bankowości internetowej i nie sprawdzimy informacji w serwisach, które na co dzień traktujemy jako coś oczywistego.

Po kilku godzinach przestajemy liczyć na chwilową awarię i zaczynamy zadawać inne pytania. Kto ma wodę, żywność, paliwo albo części zamienne? Kto potrafi naprawić pompę, agregat czy uszkodzoną instalację? I jak uzgodnić wymianę towarów lub usług, jeśli nie działają tradycyjne systemy płatnicze?

W takim scenariuszu chcemy przyjrzeć się sieci MeshCore. To otwarty system, w którym niewielkie radia LoRa przekazują sobie wiadomości bez operatora i bez internetu. Zazwyczaj myślimy o nim jako o sposobie przesyłania krótkich wiadomości między użytkownikami. Ale czy istniejące węzły i Room Servery MeshCore dałoby się wykorzystać do stworzenia lokalnego, rozproszonego systemu informacji i wymiany? Room Server to węzeł MeshCore działający jak wspólna tablica ogłoszeń: przechowuje wpisy i dostarcza je każdemu, kto się do niego zaloguje.

Nie chodzi o budowanie kolejnego internetu. Chodzi o sprawdzenie, jak wiele można zrobić za pomocą niewielkich urządzeń radiowych, które działają wtedy, gdy zwykłe kanały komunikacji przestają działać.

Co zostaje, kiedy nie ma już zwykłej infrastruktury?

W naszym scenariuszu nie zakładamy, że po awarii uruchomimy serwer na komputerze, zestawimy lokalną sieć Wi-Fi albo otworzymy stronę internetową w przeglądarce. Nie ma też centrum usług z części 2.1 i 2.2. Nie chcemy uzależniać działania rozwiązania od tego, czy ktoś zdążył uruchomić agregat.

Punktem wyjścia jest wyłącznie sieć MeshCore: urządzenia radiowe, użytkownicy, dostępne repeatery oraz Room Servery. Wszystkie działają na bateriach, akumulatorach lub innych wcześniej przygotowanych źródłach energii.

To istotne ograniczenie, ale właśnie ono czyni eksperyment interesującym. Zamiast dużych plików i rozbudowanych aplikacji mamy krótkie komunikaty. Zamiast katalogu internetowego potrzebujemy prostego sposobu publikowania i odnajdywania informacji. A zamiast centralnego systemu płatniczego musimy zastanowić się, czy da się prowadzić wiarygodne zapisy wymiany przy ograniczonej łączności.

Room Server jako coś więcej niż miejsce na wiadomości?

Pierwsza hipoteza: czy Room Server mógłby stać się punktem informacyjnym dla konkretnej społeczności lub obszaru?

Wyobraźmy sobie kilka Room Serverów, każdy z jasno określonym zastosowaniem:

  • Dostępne zasoby – krótkie informacje o wodzie, żywności, narzędziach, paliwie i innych potrzebnych rzeczach.
  • Potrzebuję pomocy – zgłoszenia dotyczące napraw, transportu lub poszukiwania konkretnych materiałów.
  • Oferty wymiany – informacje o tym, co ktoś może zaoferować i czego oczekuje w zamian.
  • Usługi i umiejętności – komunikaty o osobach, które potrafią wykonać określone prace.
  • Potwierdzenia ustaleń – krótkie zapisy uzgodnionych działań pomiędzy uczestnikami.

Warto znać obecne możliwości Room Servera (firmware MeshCore v1.18.0). Jedno urządzenie obsługuje jeden pokój, więc każdy z pokojów powyżej to osobny węzeł. Pisać mogą osoby, które znają hasło pokoju. Administrator może też wpuszczać gości bez hasła – ci mogą tylko czytać, co akurat dobrze pasuje do tablicy ogłoszeń. Serwer pamięta 32 ostatnie wpisy, każdy do 150 bajtów (dłuższy tekst po cichu obcina); nowszy wpis wypiera najstarszy, a po restarcie urządzenia historia znika. Kto się zaloguje, dostaje wpisy, których jeszcze nie widział. Wyszukiwania, wygasania ogłoszeń ani wymiany wpisów między serwerami nie ma.

Dlatego na początku nie proponujemy przebudowywania MeshCore. Chcemy raczej sprawdzić, czy istniejące funkcje komunikacyjne wystarczą do prostego systemu wymiany informacji, a następnie ustalić, czego w nim brakuje.

Oferty, które nie znikają w potoku wiadomości

Każdy, kto korzystał z czatów grupowych, zna pewien problem: ktoś publikuje ważną informację, po chwili pojawia się kilkanaście kolejnych wiadomości, a po godzinie trudno znaleźć pierwotne ogłoszenie.

W normalnych warunkach rozwiązują to strony internetowe, wyszukiwarki i bazy danych. W naszym scenariuszu ich nie ma, więc trzeba uporządkować oferty za pomocą samych komunikatów przesyłanych przez MeshCore.

Załóżmy, że ktoś ma zapas części do pompy i chce wymienić je na inne potrzebne materiały. Zamiast pisać zwykłą wiadomość, publikuje ogłoszenie według ustalonego formatu:

OFERTA | ID: A104 | CZĘŚCI DO POMPY | SZUKAM: AKUMULATORA | WAŻNA DO: 18:00

To tylko przykładowy format – MeshCore nie ma takiego standardu. Przy okazji: limit 150 liczy bajty, nie znaki, a polska litera z ogonkiem zajmuje dwa bajty. Powyższy wpis ma 75 znaków, ale 78 bajtów.

Unikalny identyfikator pozwala później odnieść się do konkretnej oferty. Kolejna wiadomość może ją uzupełnić, zmienić jej status albo oznaczyć jako nieaktualną. Osoba zainteresowana nie musi za każdym razem cytować całego pierwotnego ogłoszenia. Można też wprowadzić proste oznaczenia rodzaju komunikatu: oferta, zapytanie, rezerwacja, anulowanie czy potwierdzenie odbioru.

Tu jednak dochodzimy do granic obecnego Room Servera. Skoro pamięta on tylko 32 ostatnie wpisy i traci je po restarcie, starsze ogłoszenia szybko znikną z pamięci. Najważniejsze oferty trzeba więc okresowo ponawiać, a trwały, uporządkowany katalog wymagałby dodatkowego oprogramowania.

Czy kilka Room Serverów może tworzyć sieć lokalnych punktów informacyjnych?

Wyobraźmy sobie, że w większym obszarze działa kilka Room Serverów MeshCore. Jeden skupia informacje z jednej miejscowości, drugi z sąsiedniego obszaru, a trzeci jest punktem wspólnym dla większej społeczności. Użytkownik publikuje ofertę w odpowiednim miejscu, a ważniejsze informacje mogą zostać przekazane dalej w postaci krótkiego komunikatu.

Dziś Room Servery nie wymieniają się wpisami, więc przekazywanie ogłoszeń między nimi musiałby robić człowiek albo dodatkowe oprogramowanie.

Nie każda wiadomość musiałaby trafiać wszędzie. Komunikaty o lokalnych zasobach mogłyby pozostać w swoim obszarze, a dalej szłyby tylko informacje istotne dla większej społeczności. To ograniczałoby liczbę komunikatów i niepotrzebne zajmowanie wspólnego pasma.

Prawdziwym wyzwaniem byłoby ustalenie, które informacje powielać, jak oznaczać ich pochodzenie, jak zapobiegać wielokrotnemu przekazywaniu tego samego ogłoszenia i jak stwierdzić, że dana informacja jest już nieaktualna.

Od wymiany informacji do wymiany towarów

Jeśli za pomocą MeshCore można przekazywać informacje o dostępnych zasobach, to być może da się również kojarzyć osoby, które mają coś do zaoferowania, z tymi, które czegoś potrzebują. Nie mamy koszyka zakupowego, płatności online ani centralnej platformy – tylko krótkie komunikaty radiowe i uczestników, którzy muszą uzgodnić wymianę.

Przykład: ktoś publikuje informację, że może oddać określoną ilość ziemniaków. Inna osoba odpowiada, że ma części zamienne, których potrzebuje pierwsza strona. Po wymianie kilku komunikatów obie strony ustalają warunki i potwierdzają, że transakcja została wykonana. W najprostszym wariancie to wystarczy: MeshCore przenosi informacje, a sama wymiana odbywa się bezpośrednio między ludźmi.

Ale można postawić bardziej ambitne pytanie: czy dałoby się prowadzić w ten sposób ewidencję wzajemnych świadczeń? Czy uczestnicy mogliby otrzymywać umowne punkty za dostarczone towary lub wykonane usługi, a później wykorzystywać je przy kolejnych wymianach? Wtedy potrzebujemy identyfikatorów operacji, potwierdzeń, zasad przyznawania punktów i sposobu ustalania aktualnego stanu rozliczeń. I właśnie tutaj kończy się prosty pomysł na komunikację, a zaczyna trudny problem techniczny.

Czy można prowadzić rozliczenia punktów wyłącznie na MeshCore?

Z punktu widzenia użytkownika pomysł wydaje się prosty. Każdy uczestnik miałby określone saldo umownych punktów. Po wykonaniu usługi lub przekazaniu towaru otrzymywałby kolejne punkty, które mógłby później wykorzystać w innej wymianie.

To nie jest waluta ani pieniądz elektroniczny: punkty nie mają wartości pieniężnej i służą wyłącznie do eksperymentalnej ewidencji wzajemnych świadczeń.

Problem polega na tym, gdzie przechowywać saldo. W części 2.2 odpowiadało za to centrum usług z modułem rozliczeniowym. Tutaj go nie ma. Nie mamy komputera, który byłby stale dostępny dla wszystkich, ani księgi transakcji. Mamy wyłącznie urządzenia MeshCore, ich pamięć i Room Servery.

Można rozważyć model, w którym każda operacja jest zapisywana jako krótki komunikat zawierający identyfikator transakcji, identyfikatory stron, wartość umowną, czas oraz potwierdzenia. Uczestnicy przechowywaliby własne kopie zapisów w urządzeniach, które faktycznie obsługują taką funkcję. Room Server mógłby udostępniać ostatnie zapisy, choć przy 32 wpisach nie zastąpi pełnej historii.

Jeszcze większym problemem jest zgodność danych. Wyobraźmy sobie, że uczestnik ma dziesięć punktów, ale przez dłuższy czas nie może skontaktować się z innymi użytkownikami. Jeśli w tym samym czasie wyda te punkty w dwóch różnych miejscach, po ponownym połączeniu powstanie konflikt.

Samo rozesłanie wiadomości o transakcjach nie zapobiega podwójnemu wydaniu tych samych punktów. Potrzebne byłyby reguły ograniczające takie sytuacje, na przykład osobne limity, lokalne uprawnienia albo uzgadnianie transakcji przed ich ostatecznym zatwierdzeniem.

Nie wiemy jeszcze, który model byłby najbardziej praktyczny w tak ograniczonym środowisku. Być może warto zacząć od zwykłego rejestru uzgodnionych wymian, a dopiero później badać możliwość prowadzenia punktowego systemu rozliczeń. Najważniejsze, żeby nie pomylić przesyłania danych z zapewnieniem poprawności całego systemu.

Ograniczenia, których nie da się przeskoczyć

Przepustowość LoRa jest niewielka w porównaniu z typowymi sieciami komputerowymi. Komunikaty powinny być krótkie, a ich liczba ograniczona. W Europie MeshCore pracuje zwykle w paśmie 869,4–869,65 MHz, gdzie każde urządzenie może nadawać najwyżej przez 10% czasu.

Nie można również zagwarantować, że każda wiadomość dotrze do każdego użytkownika. Zasięg zależy od warunków terenowych, anten, rozmieszczenia węzłów i aktualnego stanu sieci. Jeśli część urządzeń przestanie działać, niektóre połączenia mogą zniknąć. W przypadku Room Serverów dochodzą opisane wyżej ograniczenia: krótka historia, utrata wpisów po restarcie i brak współpracy z innymi serwerami.

Istotna jest także kwestia zasilania. Urządzenie radiowe może zużywać niewiele energii, ale przy długotrwałej awarii trzeba zadbać o akumulator, oszczędne działanie i rozsądne ograniczenie ruchu.

Wreszcie bezpieczeństwo. Informacja o ofercie nie musi być prawdziwa tylko dlatego, że została odebrana przez radio. W przypadku rozliczeń trzeba umieć potwierdzić autentyczność zapisów i ograniczać możliwość nadużyć.

Te ograniczenia nie przekreślają pomysłu, ale określają, jakiego rodzaju system możemy próbować zbudować. Nie będzie to zamiennik internetu, tylko narzędzie do przekazywania najważniejszych informacji, publikowania krótkich ofert i rejestrowania prostych ustaleń, gdy inne kanały komunikacji nie działają.

Od hipotezy do eksperymentu

Nie zaczynalibyśmy od projektowania kompletnego systemu punktów. Najpierw trzeba sprawdzić podstawy: czy Room Server da się wykorzystać do uporządkowania komunikatów według rodzaju informacji, czy ogłoszenia mogą mieć stabilne identyfikatory, jak długo wiadomości pozostają dostępne i co dzieje się z komunikatami, gdy część sieci jest niedostępna.

Kolejny etap to test prostego katalogu ofert: uczestnicy publikują ogłoszenia w ustalonym formacie, a pozostali próbują je odnaleźć, odpowiedzieć na nie i zgłosić zmianę statusu – także przy większej liczbie wiadomości, bez przeciążania kanału radiowego.

Dopiero później można przejść do rejestru wymian, na początek z fikcyjnymi transakcjami bez wartości pieniężnej. Trzeba sprawdzić, czy zapisy można jednoznacznie identyfikować, jak obsłużyć powtórzone komunikaty i co zrobić, gdy uczestnicy przez pewien czas nie mają ze sobą łączności.

A jeśli to dopiero początek?

Nie twierdzimy, że MeshCore już dziś zapewnia wszystkie potrzebne funkcje. Może się okazać, że najpraktyczniejszym rozwiązaniem będzie po prostu sieć lokalnych ogłoszeń. Być może uda się również uporządkować potwierdzenia wymian. A może wiarygodny system rozliczeń wymaga funkcji, których nie da się sensownie zapewnić na samych urządzeniach MeshCore. Każdy z tych wyników będzie wartościowy, bo pozwoli lepiej określić granice technologii.

Pytanie na początek brzmi więc: jaki jest najprostszy system wymiany informacji i lokalnych ustaleń, który da się zbudować na MeshCore i Room Serverach, przetestować i pokazać innym – i który pozostaje użyteczny nawet wtedy, gdy znika cała tradycyjna infrastruktura?

Na jakim jesteśmy etapie

  • Działa już: Room Server przechowuje do 32 ostatnich wpisów po 150 bajtów i dostarcza je logującym się użytkownikom (firmware MeshCore v1.18.0).
  • Hipoteza: kilka Room Serverów, każdy z jednym przeznaczeniem, może pełnić rolę lokalnej tablicy ogłoszeń i prostego rejestru ustaleń bez żadnego komputera.
  • Do przetestowania: stabilne identyfikatory ogłoszeń, odwoływanie się do wpisów, przekazywanie ogłoszeń między punktami, zachowanie przy niedostępnej części sieci oraz podwójne wydanie punktów.

Co dalej w cyklu

To na razie najbardziej awaryjny poziom cyklu, ale nie ostatnia część. Dopiszemy kolejne odcinki z testami Room Servera i formatu ogłoszeń. W podsumowaniu zestawimy wnioski ze wszystkich trzech poziomów i pokażemy, od czego warto zacząć własne eksperymenty.

Kolejne części pojawią się pod tym tekstem, w sekcji „Zobacz też”.