Aktualizacja 10.11.2026: Znamy już okno łączności. To 30 listopada – 4 grudnia. Klub celuje w 30 listopada – 2 grudnia, w jeden z siedmiu najwyższych przelotów ISS nad Warszawą. Ostateczny dzień i godzinę zatwierdzi NASA. Gdy je poznamy, dopiszemy je tutaj.
Warunki techniczne do rozmowy przygotowuje Warszawski Klub Łączności LOK SP5KAB, który działa od 1950 roku. Łączność odbędzie się w ramach programu ARISS (Amateur Radio on the International Space Station). Na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej są dwie stacje krótkofalarskie, a ARISS, wspierany przez agencje kosmiczne NASA, ESA, JAXA, CSA i Roskosmos, organizuje dzięki nim szkołom krótkie rozmowy radiowe z astronautami. Takich łączności jest od 60 do 100 rocznie.
Część z nich odbywa się przez tak zwany telemost: z orbitą łączy się wytypowana wcześniej stacja naziemna w innym miejscu, a szkoła słucha i zadaje pytania przez łącze telefoniczne albo internetowe. W Warszawie będzie inaczej. Klub przeszedł procedurę kwalifikacyjną ARISS i dostał zgodę na łączność bezpośrednią: z anten ustawionych na miejscu prosto do astronauty.
Gospodarzem jest Terminal Kultury Gocław. W jego sali klubowej powstanie tymczasowa stacja naziemna, a anteny z rotorem są już zamontowane na tarasie patio. Przy mikrofonie staną uczniowie szkół podstawowych i zapytają astronautów o życie, badania i technikę w stanie nieważkości. ARISS i NASA wyznaczyły okno łączności na 30 listopada – 4 grudnia.
Młodzi będą nie tylko przy mikrofonie, ale też przy radiach. Klub postawił na najmłodszą ekipę radiową, jaką dało się zebrać: za łączność odpowiadają SQ7SW (Wiktoria, 15 lat), SQ5TGZ (Tomek, 16), SP5BZ (Borys, 17) i SO5FOX (Kacper, 20). Cały czas ćwiczą pod okiem klubu, a teraz dostają do domu radio Icom, żeby lepiej oswoić się ze sprzętem. Prezes klubu Jacenty SP5TA będzie czuwał z tyłu jako opiekun, razem z niemałą ekipą klubową. Będą gotowi pomóc, gdyby w czasie łączności pojawiły się większe trudności, i poprowadzą relację na żywo z wydarzenia na YouTube.
Ta rozmowa ma też wymiar historyczny. NASA zamierza zakończyć eksploatację ISS w 2030 roku, a potem sprowadzić stację z orbity w kontrolowany sposób. Do tego zadania SpaceX buduje specjalny pojazd, który rozpadnie się w atmosferze razem ze stacją. Rosja zadeklarowała udział w programie co najmniej do 2028 roku. Lat na takie rozmowy zostało więc niewiele.
Dziesięć minut na jeden przelot
ISS krąży na wysokości około 420 km z prędkością ponad 27 500 km/h, czyli prawie 7,7 km na sekundę. W zasięgu warszawskich anten jest najwyżej przez 10 minut. W tym czasie pokonuje do 5 tysięcy kilometrów i znika za horyzontem. Wszystkie pytania i odpowiedzi muszą się zmieścić w tym jednym przelocie.
Sprzęt na ziemi musi przy tym poradzić sobie z trzema problemami:
- Efekt Dopplera. To ten sam efekt, przez który syrena karetki brzmi wyżej, gdy pojazd się zbliża, i niżej, gdy się oddala. Sygnał z ISS na częstotliwości 145,800 MHz FM przychodzi na początku przelotu o około 3,5 kHz wyżej, a pod koniec o tyle samo niżej. Operator radia musi tę zmianę na bieżąco i płynnie korygować.
- Śledzenie stacji. Anteny Yagi są kierunkowe, więc przez cały przelot muszą celować w ISS: obracać się w poziomie (azymut) i unosić w pionie (elewacja). Robi to rotor Az/El sterowany komputerem, czyli obrotnica, która porusza anteny w obu kierunkach. Trzeba też pamiętać, że w czasie przelotu zmienia się polaryzacja sygnału, czyli ułożenie fali radiowej w przestrzeni.
- Zakłócenia. Terminal Kultury Gocław leży w środku dużego miasta, pod linią energetyczną, a w eterze jest też gęsto od innych sygnałów. Stacja musi je odfiltrować, żeby głos z orbity był jak najbardziej czytelny.

Nowa stacja z zapasem na awarie
SP5KAB ma już za sobą jedną taką przygodę w ramach ARISS. W grudniu 2024 roku klub prowadził przygotowania i bezpośrednią łączność radiową w Zespole Szkół Łączności w Warszawie. Wykorzystano wtedy 97% czasu przelotu, a uczniowie zadali aż 20 pytań. Część sprzętu była jednak pożyczona od członków klubu. Na nową łączność stacja radiowa powstała od podstaw, jako jeden spójny zestaw z zapasem na wypadek awarii.
ARISS opisuje typową stację do rozmów z ISS dość skromnie: radio na pasmo 2 m o mocy 50–100 W, antena kierunkowa, którą da się obracać w poziomie i w pionie, oraz sprzęt zapasowy. Zestaw na Gocławiu idzie dalej:
- dwa zsynchronizowane transceivery, czyli nadajniki-odbiorniki, Icom IC-9700: główny i zapasowy. Główny stanie na scenie w sali klubowej, około 90 m kabla koncentrycznego od anten. Zapasowy będzie bliżej anten, na około 25 m kabla, a z salą połączy go wewnętrzna sieć LAN po światłowodzie;
- dodatkowo radio Yaesu FTX-1 z zapasową, pięciometrową anteną dookólną Comet;
- cztery anteny Yagi na pasma 2 m i 70 cm, zbudowane według projektu DK7ZB. Yagi to antena kierunkowa z rzędem metalowych prętów, podobna do dawnych anten telewizyjnych VHF na dachach;
- przełączniki polaryzacji anten (pionowej i poziomej);
- obrotnica BIG-RAS HR ze sterownikiem SPID Elektronik, która prowadzi anteny za stacją;
- kabel antenowy H2010 Ultraflex 10, w sumie około 420 m;
- około 100 m światłowodu wewnętrznej sieci LAN;
- niezależne, buforowe zasilanie 13,8 V w skrzyniach typu rack. Chroni radia i sprzęt przede wszystkim przed zanikiem prądu, ale też przed przydźwiękiem, czyli buczeniem z miejskiej sieci, które psuje jakość dźwięku.
Zapas jest wymagany przez ARISS i ma sens, bo przelotu nie da się zatrzymać. Awaria w połowie oznaczałaby koniec łączności.
Sprzęt częściowo sfinansował klub SP5KAB ze składek i działań promocyjnych, a radiotelefony i osprzęt zapasowy – firma EXATEL, polski operator telekomunikacyjny i strategiczny partner technologiczny projektu. Po łączności cały zestaw zostanie w klubie. Posłuży do szkolenia kolejnych krótkofalowców i jako mobilne zaplecze łączności kryzysowej.
Próba na Gocławskim Festiwalu Nauki
Klub pokazał swoje zaplecze już 10 października, na Gocławskim Festiwalu Nauki „Misja: KOSMOS” w Terminalu Kultury Gocław. Zapowiadaliśmy go w tekście „SP5KAB na festiwalu nauki na Gocławiu: kulisy łączności z ISS i SSTV z balonu”. Goście oglądali na żywo, także na stacji klubu w Terminalu, odbiór obrazów SSTV z radiosondy podwieszonej pod balonem stratosferycznym, który wystartował z Sulejówka. SSTV to sposób przesyłania pojedynczych obrazów zwykłym kanałem radiowym. Stoisko klubu odwiedzili między innymi popularyzator nauki Wiktor Niedzicki, grupa AstroLife, Maciej Myśliwiec oraz przedstawiciele firmy EXATEL.
Edukacyjną stronę przedsięwzięcia koordynuje Ewa Konarzewska z Terminala Kultury Gocław. Partnerami są także warszawski oddział Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii oraz Kosmiczna Akademia.
Jak samemu posłuchać ISS
Głos z orbity da się usłyszeć bez specjalistycznego sprzętu. ISS nadaje na 145,800 MHz w modulacji FM, a sygnał słychać wszędzie, gdzie stacja jest akurat nad horyzontem. AMSAT-UK, brytyjskie stowarzyszenie radioamatorów satelitarnych, podpowiada:
- wystarczy niemal każde radio FM na pasmo 2 m, także prosty ręczny radiotelefon albo skaner z zewnętrzną anteną;
- krótka antena z zestawu działa na otwartej przestrzeni, ale prosta antena ćwierćfalowa sprawdza się dużo lepiej, bo ISS przez większość przelotu jest wysoko nad horyzontem;
- gdy radio pozwala wybrać szerokość kanału FM, trzeba ustawić szeroki, bo tak nadaje ISS;
- radio można zostawić na 145,800 MHz: przesunięcie Dopplera słychać, ale odbiór jest wystarczający;
- przeloty ISS nad Polską pokazuje na przykład serwis N2YO, w którym stacja ma numer 25544. Przelotów w zasięgu jest 5–6 na dobę, a najdłuższe trwają około 10 minut;
- bez radia można posłuchać przez WebSDR, czyli odbiornik udostępniony w internecie, gdy ISS jest w jego zasięgu.
Do słuchania wystarczy odbiornik. Na 145,800 MHz nie wolno nadawać, a nadawanie w pasmach amatorskich wymaga pozwolenia radiowego, które wydaje Prezes UKE po zdaniu egzaminu. Na tej samej częstotliwości ISS co jakiś czas nadaje też obrazy SSTV. Dokładne godziny potwierdzonych rozmów szkolnych ARISS publikuje na liście nadchodzących łączności, a terminy akcji SSTV na osobnej stronie.
Artykuł powstał na podstawie wpisu klubu SP5KAB, komunikatu NASA oraz materiałów ARISS i AMSAT-UK. Treść sprawdzili klub SP5KAB i Terminal Kultury Gocław.
