Autorem programu jest amerykański krótkofalowiec KD9TAW. NEXUS jest darmowy, ma otwarty kod źródłowy (licencja GPL-3.0) i działa w systemach Windows, macOS (na komputerach Mac z procesorami Apple) i Linux, a także na Raspberry Pi. Nie trzeba zakładać żadnego konta. Projekt jest bardzo młody: jego repozytorium na GitHubie powstało w lipcu 2026 roku, a nowe wersje pojawiają się co kilka dni. W filmie, na którym opiera się ten artykuł, pokazano wersję 1.17.0 z 7 października, a już 16 października ukazała się wersja 1.19.0. Na stronie projektu jego ideę streszcza hasło „jeden program zamiast sześciu”.
Jedno okno, wiele emisji
NEXUS radzi sobie z fonią (SSB i FM), telegrafią (CW), RTTY, PSK31 i SSTV, czyli przesyłaniem obrazów. Obsługuje też APRS, system do rozsyłania pozycji stacji, oraz JS8 – emisję do wymiany krótkich wiadomości tekstowych. Są oczywiście popularne emisje cyfrowe FT8 i FT4, znane z programu WSJT-X, a także szybszy od nich FT2. FT8 pozwala nawiązywać łączności nawet przy bardzo słabych sygnałach. Stacje wymieniają w nim krótkie, standardowe komunikaty w cyklach trwających 15 sekund. W FT4 cykl trwa 7,5 s, a w FT2 – 3,75 s. Autor dodał też dwie własne emisje tekstowe: TempoFast i TempoDeep. Przeprowadzono już nimi pierwsze łączności, ale ich czułość znana jest na razie tylko z symulacji. Każdą z wymienionych emisji można nie tylko odbierać, ale też nadawać.
Moduł FT8 i FT4 korzysta z kodu WSJT-X, więc ci, którzy znają ten program, szybko odnajdą się w NEXUS-ie. Działają tu te same skróty: dwukrotne kliknięcie stacji, Esc, F4 czy F6. NEXUS przekazuje też innym programom informacje w taki sam sposób jak WSJT-X, dlatego współpracuje z GridTrackerem i JTAlertem – popularnymi programami do map i alertów. Można go także uruchomić w trybie towarzyszącym (Companion). Radiem steruje wtedy dalej WSJT-X, JTDX albo MSHV, a NEXUS korzysta z odebranych przez nie komunikatów.
Praca w FT8
Na głównym ekranie emisji cyfrowych widać naraz to, co w innych programach jest zwykle rozrzucone po kilku oknach. U góry znajduje się wodospad, czyli wykres pokazujący, jakie sygnały i w którym miejscu pasma pojawiają się w kolejnych sekundach. Można go wyświetlić w zwykłej, płaskiej postaci albo w trzech wymiarach. Poniżej jest lista odebranych stacji. Te, z którymi mamy już łączność w dzienniku, są oznaczone symbolem „B4” (od ang. before – wcześniej), więc od razu wiadomo, których nie warto wołać ponownie. Łączność (QSO) zaczyna się dwukrotnym kliknięciem wybranej stacji, a kolejne komunikaty (Tx1–Tx6) program wysyła już sam. Po włączeniu trybu automatycznego NEXUS po zakończonej łączności od razu znowu nadaje CQ, czyli wywołanie ogólne.
W filmie można zobaczyć całą łączność ze stacją w Japonii, nawiązaną przez Pacyfik. Po jej zakończeniu NEXUS sam wpisał QSO do dziennika. Może je też od razu przesłać do serwisów, w których krótkofalowcy potwierdzają łączności: Logbook of the World (LoTW), eQSL, QRZ i Club Log.
Pracę ułatwia kilka drobnych, ale przydatnych funkcji. Nad listą stacji widać odczytane z radia wskazania SWR, ALC, kompresji i mocy wyjściowej, więc nie trzeba co chwilę zerkać na transceiver (w filmie SWR wynosił 1,1:1). Przyciskiem Tune można nadać nośną, żeby dostroić antenę. Panel „Am I getting out?” (Czy mnie słychać?) pokazuje, ile stacji odebrało nasz sygnał i jak daleko jest ta najdalsza. W filmie było to 61 stacji, a najdalsza z nich znajdowała się prawie 9600 km od nadawcy. Panel podpowiada też, w którym kierunku sygnał dociera najlepiej.
Warunki propagacji i poszukiwane stacje
Zakładka Conditions pokazuje, które pasma są w danej chwili otwarte. Jest tu też mapa świata z linią terminatora, czyli granicą dnia i nocy, oraz ze stacjami, które właśnie słychać. Obok program wyświetla krótkie komentarze o propagacji. Panel Dashboard podpowiada dodatkowo, które pasmo jest teraz najlepsze. W filmie wskazał 40 m w środku dnia, choć pasmo było wtedy praktycznie martwe, więc lepiej traktować tę podpowiedź z pewną rezerwą.
Zakładka Needed wybiera spośród stacji obecnych w eterze te, które mogą być dla nas najcenniejsze: łączność z nimi da nowy kraj z listy DXCC, nowe pasmo albo nową emisję. O takiej okazji program może też powiadomić komunikatem na pulpicie. W filmie NEXUS sam zauważył krótkie otwarcie sporadyczne E na 6 m. To zjawisko, w którym fale odbijają się od silnie zjonizowanych obłoków w warstwie E jonosfery. Do zakładki Spots trafiają informacje z sieci DX Cluster oraz ze skimmerów, czyli automatycznych odbiorników, które same wyłapują stacje nadające CW i RTTY. Wystarczy kliknąć wybrane zgłoszenie, a program przestroi radio na właściwą częstotliwość i emisję.
DX-pedycje i satelity
Osobna zakładka zawiera listę trwających DX-pedycji, czyli wypraw krótkofalowców w rzadko słyszane zakątki świata. Przy każdej wyprawie widać kolorową mapę cieplną, która dla poszczególnych pasm i godzin pokazuje, jak duża jest szansa na łączność z naszą stacją. Po kliknięciu pasma program przestraja radio na częstotliwość, na której pracuje wyprawa.
Zakładka Satellites wylicza, kiedy satelity krótkofalarskie przelecą nad naszą stacją. Uwzględnia przy tym efekt Dopplera, czyli zmianę częstotliwości wynikającą z ruchu satelity, i w czasie przelotu może sama przestrajać radio. W filmie lista obejmowała 352 obiekty. Do łączności przez satelity potrzebny jest jednak transceiver na pasma UKF.
Z radiem na UKF można też korzystać z APRS. W filmie pada amerykańska częstotliwość 144,390 MHz, ale w Europie APRS działa na 144,800 MHz – i tę częstotliwość NEXUS również uznaje za prawidłową. Program ma także wyszukiwarkę przemienników. Znalezione kanały można wyeksportować do programu CHIRP, którym programuje się wiele radiotelefonów.
Dziennik, dyplomy i statystyki
Łączności ze wszystkich emisji trafiają do jednego dziennika. Można do niego zaimportować dotychczasowy dziennik zapisany w formacie ADIF. Kwadraty lokatora, z którymi mamy już łączności, program zaznacza na obracającym się globusie. Sam liczy też postępy w zdobywaniu dyplomów DXCC (za łączności z krajami), WAS (ze stanami USA), WAZ (ze strefami), VUCC (z kwadratami lokatora na UKF) i IOTA (z wyspami). Statystyki można przeglądać w podziale na pasma, emisje, lata, kraje i godziny.
Są też narzędzia dla uczestników programów POTA i SOTA, w których krótkofalowcy nadają z parków i szczytów górskich, oraz dla miłośników zawodów. NEXUS obsługuje m.in. CQ WW i CQ WPX i zapisuje dziennik w formacie Cabrillo, którego wymagają organizatorzy. Większość pozostałych zawodów, które zna program, to jednak imprezy amerykańskie.
Gdzie NEXUS wypada słabiej
Autor filmu jest pod dużym wrażeniem programu i zamierza używać go na co dzień do FT8, FT4, FT2, RTTY i CW. Do SSTV, JS8 i łączności satelitarnych zostaje jednak przy specjalistycznych programach. JS8 w NEXUS-ie działa, ale brakuje mu wielu funkcji programu JS8Call, a obsługa SSTV jest uboższa niż w programie, którego autor filmu używa do tej emisji.
Trzeba też pamiętać, że to bardzo świeży projekt. Kilka funkcji jest wciąż w fazie testów (beta), a każda nowa wersja przynosi długą listę zmian. Instalatory dla Windowsa i Linuksa nie mają podpisu cyfrowego, dlatego przy pierwszej instalacji Windows wyświetli ostrzeżenie filtra SmartScreen.
Jak podłączyć radio KF
Autor filmu nie porusza tego tematu, a przecież od niego zależy, czy program w ogóle cokolwiek usłyszy. Żeby NEXUS mógł współpracować z radiem, potrzebne są dwa połączenia. Pierwsze to sterowanie CAT (z ang. computer aided transceiver). Dzięki niemu program odczytuje i zmienia częstotliwość oraz emisję, a często także przełącza radio na nadawanie. Drugie to połączenie audio: dźwięk z odbiornika trafia do karty dźwiękowej komputera, a sygnał do nadania wraca z niej do radia. Do sterowania radiem NEXUS używa biblioteki Hamlib, tej samej co WSJT-X. Jest ona dołączona do każdego instalatora, więc nie trzeba niczego doinstalowywać.
Radio z wbudowaną kartą dźwiękową USB
To najprostsza sytuacja. Wiele nowszych transceiverów, np. Icom IC-7300 i IC-705 czy Yaesu FTDX10, FT-991A i FT-710, ma wbudowaną kartę dźwiękową i port szeregowy dostępne przez USB. Wtedy jeden kabel wystarcza zarówno do sterowania, jak i do przesyłania dźwięku. Autor programu sprawdził jego działanie w praktyce z Yaesu FTDX10 i FT-991A oraz z Icomem IC-9700 i modelami z rodziny IC-7300.
Przy pierwszym uruchomieniu pojawia się kreator konfiguracji z przyciskiem Detect my radio. Jeśli radio przedstawia się komputerowi z nazwy, program sam je rozpozna i wpisze model, port szeregowy oraz kartę dźwiękową. Gdy komputer widzi tylko układ pośredniczący USB (CP210x, FTDI, CH340 lub Prolific) – tak jest w części radiotelefonów i w kablach-przejściówkach – NEXUS uzupełni port i kartę dźwiękową, ale model trzeba wybrać ręcznie. Jeśli w Windowsie brakuje sterownika, program poda link do jego pobrania.
Starsze radio i interfejs zewnętrzny
Starsze i mniejsze radia bez wbudowanej karty dźwiękowej, np. Yaesu FT-857 i FT-817/818 czy Xiegu G90, wymagają zewnętrznego interfejsu, takiego jak Digirig Mobile, SignaLink albo RIGblaster. Taki interfejs to w praktyce dodatkowa karta dźwiękowa, która potrafi też przełączać radio na nadawanie (kluczować nadajnik). Digirig Mobile przesyła sterowanie i kluczowanie przez jeden port szeregowy. Wystarczy wybrać model radia, w polu PTT Method ustawić RTS, a pole PTT Serial Port zostawić puste. Dokumentacja zaznacza, że autor nie sprawdził jeszcze interfejsów zewnętrznych na własnym sprzęcie. Na razie NEXUS nie potrafi też kluczować nadajnika przez układ CM108, którego używa Digirig Lite i wiele tanich przejściówek. W takim przypadku pozostaje VOX albo kluczowanie przez CAT.
Radio sieciowe i SDR
Radia FlexRadio współpracują z NEXUS-em przez program SmartSDR CAT uruchomiony na tym samym komputerze, a dźwięk przesyłają wirtualne urządzenia audio DAX. Sześć modeli Icoma z wbudowanym złączem sieciowym (IC-7610, IC-9700, IC-705, IC-905, IC-7760 i IC-7300MK2) można połączyć z programem bezpośrednio przez sieć. Ta funkcja jest jednak dopiero testowana: pozwala sterować radiem i oglądać panoramę pasma, ale nie przesyła dźwięku i nie umożliwia nadawania. Radia SDR, takie jak Hermes Lite 2, łączy się z NEXUS-em za pośrednictwem programu, który nimi steruje (Thetis albo piHPSDR), a dźwięk przesyła wirtualny kabel audio. W Windowsie NEXUS może też korzystać z programu OmniRig, jeśli radio jest już w nim skonfigurowane. Na liście około 50 obsługiwanych modeli są również radia firm Kenwood, Elecraft, Ten-Tec, QRP Labs i Alinco.
Pierwsza konfiguracja
- Wpisz swój znak wywoławczy i lokator. Najlepiej podać pełny, sześcioznakowy lokator, bo na jego podstawie program liczy odległości i kierunki do innych stacji.
- Kliknij Detect my radio albo wybierz ręcznie model radia, port i prędkość transmisji (Baud). Prędkość musi być taka sama jak ustawiona w menu CAT radia. Domyślnie NEXUS przyjmuje 38 400 bodów.
- Kliknij Test CAT. Jeśli program odczyta z radia częstotliwość, np. 14,074 MHz, sterowanie działa. Gdy port okaże się zajęty, zamknij WSJT-X albo inny program, który z niego korzysta.
- Jako wejście i wyjście audio wybierz kartę dźwiękową radia (albo interfejsu). Poziom sygnału odbieranego (RX Level) ustaw na około 30 dB.
- Wybierz sposób przełączania radia na nadawanie (PTT Method): przez CAT, sygnałem RTS lub DTR portu szeregowego albo przez VOX.
- Przed pierwszym nadawaniem ustaw poziom sygnału audio wysyłanego do radia tak, żeby wskaźnik ALC w radiu się nie wychylał. Zbyt mocny sygnał jest zniekształcony i niepotrzebnie zajmuje szersze pasmo. Wyjątkiem są niektóre radia Yaesu, np. FT-991A, w których ALC wychyla się zawsze, gdy moc jest zmniejszona. Poziom ustaw na nich przy pełnej mocy, a dopiero potem zmniejsz moc i nie zwracaj uwagi na wskazania ALC.
W ostatnim kroku kreator pyta o klasę licencji. Do wyboru są trzy amerykańskie kategorie oraz opcja dla krótkofalowców spoza USA (Outside the US, w ustawieniach widoczna jako Open). Po wybraniu amerykańskiej kategorii program nie pozwoli nadawać poza zakresami, które są dla niej dozwolone w USA. Polskich przepisów ani europejskiego planu pasm IARU jednak nie zna, dlatego przy ustawieniu Open nie wprowadza żadnych ograniczeń. Za to, by nadawać tylko w zakresach dozwolonych dla naszego pozwolenia, odpowiadamy sami. Także częstotliwości emisji Tempo dobrano według amerykańskiego planu pasm, a dokumentacja prosi krótkofalowców z Europy, by sprawdzili je z planem obowiązującym w ich kraju.
NEXUS nigdy nie zaczyna nadawać sam z siebie – nadawanie trzeba zawsze włączyć ręcznie. Klawisz Esc natychmiast je przerywa, a jeśli nadajnik pracuje przez 6 minut bez udziału operatora, program sam go wyłącza. Pamiętajmy też, że do nadawania w pasmach amatorskich potrzebne jest pozwolenie, które wydaje Prezes UKE po zdanym egzaminie. Odbiór i dekodowanie sygnałów można natomiast spokojnie wypróbować bez nadawania.
Program można pobrać ze strony hamradiotools.io, a szczegółowe instrukcje podłączania różnych radiotelefonów są w repozytorium projektu.
Artykuł powstał na podstawie filmu „NEXUS / A new multifaceted Ham Radio Software” z kanału HAM RADIO FREQUENCIES oraz dokumentacji programu.
